Συχνές ερωτήσεις για τη θεραπεία και τον εαυτό

Οι αποφάσεις μπερδεύονται όταν μέσα μας υπάρχουν διαφορετικές φωνές: πχ μια που φοβάται, μια που θέλει ασφάλεια, μια που διψά για αλλαγή.
Όσο αυτές οι φωνές παλεύουν μεταξύ τους, το μυαλό θολώνει και τίποτα δεν φαίνεται “σωστό”.

Η θεραπεία βοηθά να τις ακούσεις όλες : να καταλάβεις τι προσπαθεί να προστατέψει, να αποτρέψει, ή να πετύχει η καθεμία.
Όταν αυτό γίνει, αναδύεται μια πιο ήρεμη επίγνωση, μια αίσθηση εσωτερικής καθαρότητας που μπορεί να καθοδηγήσει την επιλογή σου.

Οι σωστές αποφάσεις δεν είναι πάντα οι πιο εύκολες. Είναι, όμως, εκείνες που φέρνουν ειρήνη μέσα σου, ακόμη κι αν χρειάζονται θάρρος.

Το σώμα μιλά τη γλώσσα που κάποτε δεν μπορούσαμε να εκφράσουμε με λόγια.
Ο πόνος, η ένταση, η κόπωση…  όλα μπορεί να είναι τρόποι επικοινωνίας του ψυχισμού.
Όταν το συναισθηματικό βάρος δεν βρίσκει διέξοδο, το σώμα γίνεται ο αγγελιοφόρος του.
Στη θεραπεία μαθαίνεις να “ακούς” το σώμα χωρίς φόβο, να το αναγνωρίζεις όχι ως αντίπαλο αλλά ως σύμμαχο.
Όταν αρχίζει ο διάλογος μεταξύ σώματος και ψυχής, τα συμπτώματα συχνά μαλακώνουν.

Για πολλούς ανθρώπους, η έκφραση συναισθήματος δεν είναι φυσική, αλλά επίκτητη ικανότητα. Αν στην παιδική ηλικία δεν υπήρχε ασφάλεια για να θυμώσεις, να κλάψεις ή να χαρείς, ο ψυχισμός μαθαίνει να προστατεύεται μέσα από τη σιωπή ή τη λογική. Μεγαλώνοντας, αυτή η άμυνα γίνεται συνήθεια: “αν νιώσω, θα πληγωθώ”.

Στη θεραπεία δημιουργείται ένας χώρος όπου τα συναισθήματα δεν κρίνονται αλλά ακούγονται. Εκεί μαθαίνεις να τα αναγνωρίζεις πρώτα μέσα στο σώμα — το σφίξιμο στο στομάχι, τον κόμπο στον λαιμό — και να τα μεταφράζεις σε λόγια. Σιγά-σιγά, η φωνή του φόβου αντικαθίσταται από εμπιστοσύνη. Το να δείχνεις αυτό που νιώθεις δεν σημαίνει ότι χάνεις τον έλεγχο· σημαίνει ότι επιτρέπεις στον εαυτό σου να είναι ζωντανός.

Υπάρχουν φορές που νιώθεις πως τίποτα δεν κινείται μέσα σου. Σαν να έχει χαθεί το κέντρο βάρους και κάθε μέρα να σε τραβά λίγο πιο κάτω.
Μερικές φορές αυτό έχει και σωματική πλευρά: η εξάντληση, η κακή διατροφή, οι ορμονικές ή μεταβολικές αλλαγές μπορούν να επηρεάσουν βαθιά τη διάθεση και τη θέληση. Αυτό δείχνει ανάγκη για συνολική φροντίδα, πιθανώς και ιατρική.

Άλλες φορές, η κούραση είναι ψυχική. Έρχεται όταν για πολύ καιρό έχεις υπάρξει δυνατός, χωρίς να έχει υπάρξει κάποιος να σε κρατήσει. Τότε το πρώτο βήμα δεν είναι να αναγκάσεις τον εαυτό σου να προχωρήσει, αλλά να τον δεις με κατανόηση. Η συμπόνια προς τον εαυτό βοηθά να μειωθεί ο φόβος που γεννιέται όταν νιώθεις πως πρέπει πάντα να τα καταφέρνεις ή πως δεν είσαι αρκετός. Όταν αρχίζεις να σου φέρεσαι με καλοσύνη, το σώμα καταλαβαίνει ότι δεν κινδυνεύει πια και σιγά σιγά μπορεί να ηρεμήσει.

Από εκεί και πέρα, η δύναμη δεν έχει μία μορφή. Υπάρχουν πολλοί δρόμοι και εξαρτώνται από το ποιος είσαι. Για κάποιους είναι η τέχνη, για άλλους η κίνηση, η πίστη, η φύση, η μουσική, η επαφή με ανθρώπους ή με σιωπή. Το σημαντικό είναι να αναζητήσεις αυτό που σε αγγίζει αληθινά, όχι αυτό που “πρέπει” να βοηθά.

Η αντοχή γεννιέται όταν το αυθεντικό μέσα σου συναντά τη συμπόνια και την ελπίδα.
Όταν θυμάσαι ότι η ζωή δεν ζητά τελειότητα αλλά παρουσία, τότε αρχίζεις, λίγο λίγο, να προχωράς ξανά.

Κάθε συμπεριφορά έχει μια λογική, ακόμα κι αν φαίνεται αυτοκαταστροφική.
Συχνά πρόκειται για “πυροσβέστες” της ψυχής, δηλαδή κομμάτια μας που προσπαθούν να κατευνάσουν τον πόνο με προσωρινή ανακούφιση: φαγητό, ουσίες, υπερβολική εργασία, απόσυρση, “κακές” σχέσεις…
Η θεραπεία δεν τα πολεμά, αλλά τα κατανοεί.
Όταν αυτά τα κομμάτια νιώσουν ασφάλεια, αποσύρονται μόνα τους και ανοίγει χώρος για νέους τρόπους φροντίδας.
Η επίγνωση αντικαθιστά την ενοχή.

Η συγχώρεση δεν είναι κάτι που “πρέπει” να κάνουμε. Είναι κάτι που μπορεί να συμβεί όταν έχουμε πάρει αρκετή απόσταση από τον πόνο…
Όταν δεν ζητάμε πια εκδίκηση, ούτε δικαίωση, απλώς βλέπουμε τον άλλον ως άνθρωπο που σφάλλει, όπως κι εμείς.

Μερικές φορές αυτό είναι εφικτό, άλλες όχι, και δεν χρειάζεται να νιώθουμε ενοχή γι’ αυτό.
Η θεραπεία δεν απαιτεί συγχώρεση, όμως μας βοηθά να κατανοούμε. Και μέσα από την κατανόηση, ίσως, κάποια στιγμή, να έρθει κι εκείνη, “φυσικά”.

Η ψυχική κόπωση δεν οφείλεται μόνο στην εργασία ή στην πίεση της καθημερινότητας, αλλά είναι συχνά αποτέλεσμα υπερ-ευθύνης.
Όταν για καιρό “κουβαλάς” τους πάντες, ξεχνάς να φροντίζεις τον εαυτό σου.
Το σώμα αρχίζει να “κατεβάζει διακόπτες” για να σε προστατέψει.
Στη θεραπεία ανακαλύπτεις πώς να θέτεις όρια, να ξεκουράζεσαι χωρίς ενοχή και να ανακτάς ενέργεια με τρόπο φυσικό.
Η ξεκούραση δεν είναι πολυτέλεια… είναι θεραπεία.

Η μητρική αγάπη δεν είναι δεδομένη. Είναι βιολογικά προδιατεθειμένη, αλλά εξαρτάται από τη συναισθηματική ωριμότητα και το ιστορικό ζωής της μητέρας.
Όταν μια γυναίκα έχει μεγαλώσει χωρίς φροντίδα, με απόρριψη ή κακοποίηση, μπορεί να δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τα συναισθήματα του παιδιού της ή να αντέξει την εξάρτησή του από εκείνη.

Το παιδί ενεργοποιεί μέσα της ό,τι δεν είχε λυθεί. Αν δεν υπήρξε ποτέ “χώρος” για τα δικά της συναισθήματα, τότε η ανάγκη του παιδιού μπορεί να την τρομάζει ή να την πνίγει. Κάποιες μητέρες προστατεύονται μέσα από ψυχρότητα ή έλεγχο, όχι επειδή δεν αγαπούν, αλλά γιατί δεν αντέχουν να νιώσουν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει καθόλου αγάπη, αλλά ότι η πρόσβαση σε αυτήν είναι μπλοκαρισμένη από πόνο.
Η μητρική “ανεπάρκεια” είναι μια περιορισμένη ικανότητα για συναισθηματική σύνδεση. Όπως είπε ο Donald Winnicott, “αρκετά καλή μητέρα” είναι εκείνη που μπορεί να αντέχει τη δική της ατέλεια και του παιδιού της.

Αν το δούμε έτσι, μπορούμε να σταματήσουμε να αναζητούμε τη “τέλεια” αγάπη εκεί όπου δεν υπήρξε ποτέ χώρος να ανθίσει. Και αυτή η κατανόηση, όσο πονά, είναι μια μορφή απελευθέρωσης.

Οι σχέσεις μας είναι καθρέφτες των πρώτων μας δεσμών.
Αν στην παιδική μας ηλικία μάθαμε ότι η αγάπη έρχεται μόνο όταν είμαστε “καλοί”, ήσυχοι ή ελεγχόμενοι, τότε συνεχίζουμε και ως ενήλικες να προσπαθούμε να αξίζουμε την αποδοχή με τον ίδιο τρόπο.
Δεν είναι αδυναμία, αλλά τρόπος επιβίωσης που απλώς δεν χρειάζεται πια.
Μέσα στη θεραπεία μαθαίνεις να αναγνωρίζεις πότε ενεργοποιείται το παλιό σενάριο και να δημιουργείς νέες, πιο αυθεντικές μορφές σχέσης.
Η αγάπη τότε δεν είναι ανακύκλωση φόβου, αλλά συνειδητή επιλογή σύνδεσης.

Ο ναρκισσισμός περιγράφει ένα σταθερό πρότυπο προσωπικότητας που βασίζεται στην υπερβολική ανάγκη για επιβεβαίωση, τον φόβο ταπείνωσης και τη δυσκολία ουσιαστικής ενσυναίσθησης. Δεν πρόκειται για “εγωισμό” ή επιφανειακή ματαιοδοξία, αλλά για έναν αμυντικό τρόπο ύπαρξης που προστατεύει ένα εύθραυστο αίσθημα αξίας. Ένα άτομο με έντονα ναρκισσιστικά στοιχεία συχνά:

– δίνει μεγάλη έμφαση στην εικόνα και στην επιτυχία

– επιζητά θαυμασμό και δυσκολεύεται να δεχθεί κριτική

– ελέγχει ή υποτιμά τους άλλους για να διατηρεί αίσθηση ανωτερότητας

– αντιδρά έντονα σε απόρριψη ή αμφισβήτηση

– παρουσιάζει χαμηλή ανοχή στην ευαλωτότητα ή στα όρια των άλλων

Στις διαπροσωπικές σχέσεις, το μοτίβο αυτό οδηγεί σε ανισορροπία: ο ένας κρατά τον ρόλο του θαυμαστή, ο άλλος του “κεντρικού ήρωα”. Η συναισθηματική ανταλλαγή περιορίζεται και η σύνδεση γίνεται λειτουργική μόνο όταν εξυπηρετεί την εικόνα του ενός.

Αν παρατηρείς ότι, παρά την αρχική έλξη ή τη γοητεία, νιώθεις σταδιακά αόρατος/η, αποδυναμωμένος/η ή σε συνεχή άμυνα, πιθανόν βρίσκεσαι μέσα σε μια τέτοια δυναμική. Δεν χρειάζεται ενοχή ή βιαστική ετικέτα, αλλά κατανόηση του μηχανισμού: ο ναρκισσισμός είναι άμυνα. Το ζητούμενο δεν είναι να τον “εντοπίσεις”, αλλά να αναγνωρίσεις τι σε κρατά σε αυτό το μοτίβο και πώς μπορείς να προστατεύσεις τη δική σου ψυχική ισορροπία.